न्यूरोड विवादको अन्तर्यः किन फुटपाथ विस्तारको विरोधमा छन् स्थानीयवासी ?

काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिका वडा नम्बर २४ स्थित न्यूरोडमा दायाँबायाँ डेढ-डेढ मिटर सडक खनेर सिमेन्टको ब्लक लगाइएको छ । एकदुई दिनमै फुटपाथ तयार हुने अवस्थामा छ । त्यही छेउमा २२ नम्बर वडा क्षेत्रभित्र पर्ने नयाँ सडकमा भने स्थानीय पाल टाँगेर बसेका छन् ।

न्यूरोड क्षेत्रमा काठमाडौं महानगरपालिकाले गत बुधबार फुटपाथ विस्तारको काम सुरु गरेको थियो । सडकको दायाँबायाँ डोजरले खनिसकेपछि २२ नम्बरस्थित नयाँ सडकमा काम गर्ने महानगरको योजना थियो, तर जति २४ नम्बरमा फुटपाथ बढाउन सजिलो थियो, त्यति २२ नम्बर वडामा सजिलो हुन सकेन । शुक्रबार बिहानदेखि नयाँ सडकको सडकपेटी खन्ने तयारी गरिरहँदा स्थानीय जुर्मुराए । स्थानीय फुटपाथ विस्तारको विरोधमा उत्रिएपछि काम अघि बढ्न सकेन ।

त्यसयता तीन दिनको अन्तरालमा स्थानीय आक्रोशितमात्र छैन, अब कुनै पनि हालतमा फुटपाथ विस्तार गर्न नदिने पक्षमा पुगेका छन् । चाहे मुठभेड नै किन नहोस्, स्थानीय धर्मपथस्थित नेपाल बैंक जाने बाटोमा पाल हालेर बसेका छन् । उनीहरु स्थानीय र जनप्रतिनिधिको सहमतिविना कुनै काम अघि नबढ्ने अड्डी कसेर बसेका छन् ।

वडा नम्बर २२ का अध्यक्ष चिनीकाजी महर्जनले सडकमै कुर्सी राखेर वडाको काम गरिरहेका छन् । स्थानीयले धर्ना दिइरहेका छन् । धर्नास्थलको माहोल यस्तो बनेको छ कि त्यहाँ पुगेका जोकोहीले मेयर बालेन शाहको सपोर्टमा केही कुरा गरे कुटाइ खानुपर्ने अवस्था छ । स्थानीय बालेनको नाम पनि सुन्न चाहँदैनन् । उनीहरुले बालेनविरुद्ध आक्रोश पोखिरहेका छन् ।

शुक्रबारदेखि नै प्रहरी र नगर प्रहरी ठूलो मात्रामा परिचालित छन् । आन्दोलित स्थानीयसँग महानगरको तर्फबाट कुनै पनि प्रतिनिधि छलफलमा नआएको दाबी छ । शुक्रबार नगर प्रहरी प्रमुख राजु पाण्डेले स्थानीयसँग छलफलको प्रयास गरे पनि सफल हुन नसकेपछि महानगरबाट कुनै पनि पदाधिकारी देखा नपरेको स्थानीय सतिश महर्जन बताउँछन् ।

आक्रोशित स्थानीयले शुक्रबार मेयर शाहको पुतलासमेत जलाएका थिए । उनीहरुले हिजो पनि दिनभर धर्ना दिएका थिए । उनीहरुको धर्नामा सुरुदेखि नै २२ नम्बर वडाका अध्यक्ष महर्जनले साथ दिइरहेका छन् । उनी पनि फुटपाथ निर्माणको विपक्षमा छन् ।

उनले जबसम्म फुटपाथ विस्तारको काम रोकिँदैन, तबसम्म सडकबाटै वडाको काम गर्ने बताएका छन् । यो विवाद २२ नम्बरमा मात्र नभई २३ नम्बरमा पनि पुगेको छ । २३ नम्बर वडाले पनि फुटपाथ विस्तार गर्न नदिने भएको छ । स्थानीयले सुरुदेखि नै फुटपाथ विस्तार गर्नुहुँदैन भनेर विरोध गर्दै आएका थिए ।

गत मंसिर ८ मा काठमाडौं महानगरले नयाँसडक, धर्मपथ र गंगापथको पेटीको चौडाइ बढाउने र सडकको चौडाइ घटाउने योजना तयार गरी टेन्डर आह्वान गरेको थियो । एक वर्षभित्र सक्नेगरी सीके जेभी कम्पनीले निर्माणका लागि तीन करोड १९ लाख २० हजारमा टेन्डर पाएको थियो ।

सोहीअनुसार गत जेठ ११ गते न्यूरोडमा सडक काट्ने काम भएको थियो । सडक काट्ने काम सुरु गरेलगत्तै स्थानीयले पसल बन्द गराएर फुटपाथको विरोध गरे । स्थानीयको अवरोधकै बीच काम सुरु गरेको कम्पनीको पीच कटर सडक डिभिजन काठमाडौंले जफत ग¥यो । अनुमति नलिई सडक काटेको भन्दै डिभिजनले हस्तक्षेप गरेको थियो ।

काठमाडौं महानगरपालिकाले न्यूरोडमा पार्किङ खाली गराएपश्चात त्यहाँको सडक साँघुरो बनाएर सडक पेटी बढाउन खोजेको छ । त्यसैका लागि जेठ १२ दिउँसो करिब १२ बजे डिभिजनको जिम्मामा रहेको न्यूरोड क्षेत्रमा महानगर कर्मचारीले धमाधम सडक काटेका थिए । विनाअनुमति सडक काटिएको भन्दै सडक डिभिजन काठमाडौं कार्यालयले उपकरण नियन्त्रणमा लिई उक्त कार्यमा रोक लगाएको थियो ।

महानगरले आफ्नै बजेटबाट न्यूरोडमा सौन्दर्यकरण गरी फुटपाथ बढाउन लागेको बताएको छ । अहिले ११ मिटर लम्बाइ कालोपत्रे सडक रहेको न्यूरोड क्षेत्रमा दायाँबायाँ २.४ र २.६ मिटरको फुटपाथ रहेको छ । सो फुटपाथ साढे एक मिटर बढाउन लागिएको छ । ११ मिटर फराकिलो कालोपत्रे सडक सात मिटरमा खुम्च्याउने महानगरको तयारी छ । दुवैतिर डेढ मिटर थप गरी ३.९ मिटरको फुटपाथ बनाउने र आधाआधा मिटर ड्रेनेजका लागि छुट्याइने गरी महानगरले डीपीआर तयार गरेको थियो ।

उक्त योजना पुनः कार्यान्वयन हुन लागेको जानकारी पाएपछि वडा नम्बर २२ का अध्यक्ष महर्जनसहित स्थानीय र व्यवसायीहरुले तत्कालीन भौतिक तथा पूर्वाधारमन्त्री रघुवीर महासेठलाई पत्रमार्फत ध्यानाकर्षण गराएका थिए ।

त्यस क्षेत्रमा गुड्ने सवारीसाधनको तुलनामा सडकको चौडाइ कम भएको हुँदा अहिले नै ट्राफिक जामको समस्या भएको उल्लेख गर्दै सडकको चौडाइ अझ कम गर्दा ट्राफिक जामले भयावह रुप लिने र पछि यसैलाई बहाना बनाइ समग्र नयाँ सडक क्षेत्रमा सवारीसाधनको प्रवेश नै निषेध गर्ने मनसाय राखिएको भन्दै वडाध्यक्ष महर्जनले मन्त्री महासेठलाई पत्र पठाएका थिए ।

सवारीसाधनको प्रवेश संकुचन वा निषेध भएमा यस क्षेत्रमा आवतजावत गर्न नै कठिनाइ हुने तथा स्थानीय जनताको दैनिक जीवन अत्यन्त कष्टकर हुने तर्क वडाध्यक्ष महर्जनको छ । साथै यहाँ रहेको ऐतिहासिक र ठूलो बजारको व्यापार व्यवसाय पनि सुक्न जाने भन्दै उनी व्यापारीको पक्षमा उभिएका छन् ।

वडाध्यक्षले मन्त्रीलाई पत्र लेखेपछि सडक डिभिजन काठमाडौंले काठमाडौं महानगरपालिकालाई जेठ ३ मा पत्र लेखेको थियो । न्यूरोडमा सडक पेटी फराकिलो पारी सडक चौडाइ घटाउन लागेको सम्बन्धमा गत असोज ४ गतेको पत्रबाट जानकारी आएको जनाउँदै सडक विभागको मापदण्ड विश्लेषण गरेरमात्र सहमति दिन सकिने पत्रमा उल्लेख थियो ।

तर डिभिजन कार्यालयको पत्रको बेवास्ता गर्दै महानगरले न्यूरोडमा एकतर्फी रुपले काम अगाडि बढाएको थियो । डिभिजन कार्यालयले त्यसको केही दिनपछि महानगरले भत्काएको सडक कालोपत्रे गरेपछि विवाद केही साम्य भएको थियो, तर महानगर यतिमै रोकिएन । सडक डिभिजन कार्यालयविरुद्ध उच्च अदालत पाटनमा मुद्दा हाल्यो । उच्च अदालतले गत आइतबार न्यूरोडको सडक विस्तारको काम नरोक्न अन्तरिम आदेश जारी गर्‍यो ।

उक्त आदेशसँगै महानगरलाई फुटपाथ विस्तार गर्ने बाटो खुलेको थियो । उच्च अदालतले सडक डिभिजन कार्यालयले रोकेको बाटोमा मात्रै फुटपाथ विस्तार गर्न बाटो खोलिदिएको २२ र २३ नम्बरमा फुटपाथ विस्तार गर्न कुनै निर्णय नगरेकाले उक्त सडक चलाउन नपाउने स्थानीयको भनाइ छ ।

किन आक्रोशित छन् स्थानीय ?

फुटपाथ विस्तार गर्ने निर्णय गर्दा स्थानीय र जनप्रतिनिधिसँग छलफल नगरी एकलौटी गरेको आरोप स्थानीयको छ ।

सुरुमा पार्किङ हटाएर फुटपाथ विस्तार गर्न लागेको महानगरले विस्तारै नो भेइकल जोन गर्ने पो हो कि भन्ने डर स्थानीयमा छ । नो भेइकल जोन गरे व्यापारिक हबको व्यापार घट्ने र त्यसको असर व्यापारीलाई मात्र नभई घरधनीलाई पनि पर्नसक्ने भएकाले स्थानीय संशकित भएका हुन् ।

उनीहरु फुटपाथभन्दा सडक ठूलो र फराकिलो हुनुपर्ने पक्षमा छन् । फेरि पनि बाटो विस्तारको नाममा जग्गा माग्ने हो कि भन्ने चिन्ता पनि स्थानीयमा देखिएको छ । गोरेटो बाटो हिँडेका गाउँका मान्छेलाई किन फराकिलो बाटो चाहियो भन्दै उनीहरु आक्रोशित छन् ।

मेयर शाहले आफूले जे भन्यो त्यही हुनुपर्छ भनेर जबरजस्ती लागू गर्न खोज्दा न्यूरोडमा यो स्थिति आएको बताउँछन् स्थानीय सतिश महर्जन ।

‘बालेन शाहले बाटो सानो बनाउन खोजे त्यो प्राक्टिकल छैन । वडाध्यक्ष र स्थानीयसँग समन्वय नै नगरी एकतर्फी ढंगले एकैचोटी डोजर ल्याएर काम गर्न थाल्यो । यस्तोमा त स्थानीयसँग सल्लाह लिएर काम गर्नुपर्छ नि किन कसो हो भनेर, अनि पो बल्ल एउटा निष्कर्षमा पुग्छ’, महर्जनले भने ।

कुनै सल्लाहविना आएर आफुखुसी काम गर्दा यो अवस्था आएको बताउँछन् अर्का स्थानीय सुरेश मानन्धर ।

‘अब स्थानीयले सहमतिमै गए पनि फुटपाथ बढाउनै नदिने भइसक्यो । न्यूरोडमा दुईतर्फीबाट १३ फुट घट्छ । त्यसपछि रोड कत्रो हुन्छ ? उनको भिजन के रहेछ भने अहिले फुटपाथ बढाएर पछि नो भेइकल जोन बनाउने कार्ययोजना रहेछ,’ उनले भने ।

स्थानीयलाई फुटपाथ विस्तार गर्दा बाटो सानो हुने र पछि नो भेइकल जोन बनाइदिने हो कि भन्ने चिन्ताले सताएको उनी बताउँछन् ।

‘त्यो कुरा यहाँको स्थानीयले मान्दै मानेनन् । पछि धेरै समस्या हुन्छ । यो ठाउँ त व्यापारिक हब हो । हबमा यस्तो भयो भने व्यापारी र स्थानीय विस्थापित हुन्छन् । बिजनेस हबमा भनेको मुख्य कुरा भनेको पार्किङ हो । पार्किङ हटाइदियो । कतिलाई असर प¥यो । त्यसमाथि नो भेइकल भन्यो भने त सबै गइगयो नि’, मानन्धरले भने ।

फुटपाथ विस्तार गरेको न्यूरोडमा ट्राफिकको समस्या देखापरिरहेको उनीहरुको भनाइ छ । सकेसम्म प्रतिकारमा उत्रने उनीहरु बताउँछन् । आइलागे जाइलाग्ने मानन्धर बताउँछन् ।

यो समस्याको जड नै बजार र यो ठाउँलाई अध्ययन नगरी ल्याएको योजना भविष्यमा राम्रो हुन्न भन्ने स्थानीयको भनाइ हो । स्थानीय महानगरसँग सल्लाह र बहस गर्न चाहन्छन्, तर महानगर बहस गर्न इच्छुक छैन ।

शान्तिपूर्ण ढंगले महानगरबाट कुनै प्रतिक्रिया नआएको स्थानीय श्यामलाल बताउँछन् । ‘यो कामले बजार र ऐतिहासिकतालाई राम्रो गरिराखेको छैन भन्ने हाम्रो कुरा हो । गलत ढंगबाट काम गर्ने प्रयास भइराखेको छ । हाम्रो चित्त बुझाउनुपर्नेमा उल्टै दुःख दिइरहेको छ’, उनले भने ।

उनका अनुसार सहमति र सहकार्य हुनुपर्नेमा त्यसो हुन सकेको छैन ।

हामी छलफल गर्दैछौं : महानगर

काठमाडौं महानगरपालिकाका सार्वजनिक निर्माण विभागका प्रमुख सुरज शाक्यले महानगरले छलफल प्रयास गरिरहेको बताए ।

उनले भने, ‘अहिले आन्तरिक रुपमा छलफल भइरहेको छ । २४ नम्बरमा काम सम्पन्न गर्नेतिर लाग्छौं । त्यसपछि विवादित क्षेत्रको काम कसरी अगाडि बढाउने भनेर छलफल गर्छौं ।’